Η καθηλωτική ειλικρίνεια της προσωπικής αφήγησης απέναντι στο τραύμα

 Το Σαββατοκύριακο που μας πέρασε και ενώ τελείωνα το «Μπερλίν» της Άντζης Σαλταμπάση (εκδ. Πόλις) διάβαζα παράλληλα και για τα όσα φρικτά συνέβαιναν στο Σάρλοτσβιλ, με ναζιστές να πραγματοποιούν διαδηλώσεις, να προκαλούν επεισόδια και να χτυπούν με μανία όποιον τυγχάνει να μην ανήκει στο δικό τους βόθρο. Η κατάσταση οδηγήθηκε εκτός ελέγχου και την ίδια στιγμή στα social media έβγαιναν προς τα έξω σοκαριστικές εικόνες που θαρρείς πως ανήκουν σε ένα μακρινό παρελθόν που θες να ξεχάσεις ή σε ένα δυστοπικό μέλλον που δε θεωρούσες πιθανό να συμβεί, αλλά τελικά είναι απλά η απεικόνιση του εδώ και του τώρα στο οποίο ζούμε τα τελευταία χρόνια. Μέσα σε όλα αυτά, ο Trump απέδειξε για μία ακόμη φορά πως είναι ο,τι χειρότερο έχει συμβεί στον 21ο αιώνα και πόσο λίγος είναι σαν ανθρώπινο ον, μην καταδικάζοντας όσα έγιναν, καταδεικνύοντας και στους πλέον ευκολόπιστους σε ποια πλευρά ανήκει. Το αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν η εν ψυχρώ δολοφονία της 32χρονης διαδηλώτριας Heather Heyer από έναν δηλωμένο ναζιστή που έπεσε με μανία πάνω της με το αυτοκίνητό της.

Το «Μπερλίν» είναι ένα βιβλίο που ειδικά κάτω από αυτές τις συνθήκες διαβάζεται απνευστί, με μια ανάσα, όχι μόνο λόγω των 100 σελίδων του. Η Άντζη Σαλταμπάση χρησιμοποιεί έναν συνδυασμό δημοσιογραφικής γραφής σε μορφή ημερολογίου και ιστορικού μυθιστορήματος και η μίξη λειτουργεί τόσο καλά, κυρίως εξαιτίας της καθαρής προσωπικής ματιάς από την οποία είναι γραμμένο το βιβλίο. Ανταποκρίτρια, μεταφράστρια γερμανικών κειμένων και κάτοικος Βερολίνου, είναι ιδανική για να αποτυπώσει την ατμόσφαιρα της πόλης. Και ξεκινώντας από το σύγχρονο Βερολίνο, μας μεταφέρει στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν της πόλης κατά τη διάρκεια του Γ' Ράιχ, κάνοντας επί προσωπικού έρευνα πάνω σε θύματα του Ολοκαυτώματος που μέχρι να την ξεκινήσει δεν ήταν τίποτα παρά αριθμοί. Και γνωστοποιώντας τις ιστορίες τους, εξελίσσει αυτούς τους αριθμούς σε ανθρώπους με σάρκα και οστά, κάνοντας έτσι αληθινό το σοκ και το δέος που βίωσαν στη φρίκη του ναζισμού. Καθώς ο σύζυγός της είναι Έλληνας Εβραίος και τα παιδιά της πηγαίνουν σε εβραϊκό σχολείο του Βερολίνου, μπορεί να νιώθει και να μιλάει επί του προσωπικού για αυτό το ζήτημα και για αυτό το λόγο η φωνή της έχει ενδιαφέρον να ακουστεί.

Μου έκαναν δώρο το εν λόγω βιβλίο στα γενέθλιά μου και όπως κάθε φορά που κάποιος μου κάνει δώρο ένα βιβλίο που το έχει διαβάσει, το διαβάζω πάντα κι εγώ για να δω και τη δική του οπτική από τη στιγμή που επέλεξε να μου το χαρίσει. Δεν ήξερα τι ακριβώς πραγματεύεται το «Μπερλίν» και πια βαριέμαι λίγο ό,τι έχει να κάνει με τον Β' Παγκόσμιο, κυρίως γιατί όσο απομακρυνόμαστε από αυτόν χάνονται οι προσωπικές αφηγήσεις και βλέπουμε απλά απεικονίσεις του που αντιμετωπίζουν τα θύματα απρόσωπα, σαν αριθμούς. Στον γραπτό λόγο της Σαλταμπάση αναδύεται ένα αίσθημα ασφυξίας, σαν να καταρρίπτεται η έννοια του χρόνου και το σύγχρονο Βερολίνο γίνεται ένα ζωντανό μουσείο στο οποίο ένα προς ένα θύματα του ναζιστικού παραλογισμού παίρνουν τη θέση τους στην ιστορία σαν ατομικότητες που είχαν μια ζωή με τις ίδιες αγωνίες, τις ίδιες ευαισθησίες και τα ίδια άγχη με εμάς και απλά πλήρωσαν ότι βρέθηκαν στο πολύ λάθος μέρος την στιγμή που η ανθρωπότητα έδειχνε τι είναι ικανή να κάνει. Το Βερολίνο είναι μια πόλη που δεν μπορεί παρά να ζει κάθε μέρα διαπραγματευόμενη την ενοχή της και είτε αποφασίζει να το δείχνει είτε να το κρύβει, αυτή είναι η ταυτότητά της. Νομίζω το «Μπερλίν» θα το πρότεινα όχι για το παρελθόν που αναμοχλεύει, αλλά για το μέλλον που καλούμαστε να αποφύγουμε.

Επίσης, αυτές τις μέρες άκουσα και τον νέο δίσκο της Kesha. Για να είμαι ειλικρινής εκτός από δύο-τρία μεγάλα χιτάκια ποτέ δε μου άρεσε ιδιαίτερα η pop της Kesha. Πάρα πολλά μεσολάβησαν ανάμεσα στα πέντε χρόνια ανάμεσα στο «Warrior» και το «Rainbow», με την υπόθεση που αφορά την κακοποίηση της από τον μουσικό παραγωγό Dr. Luke να είναι γνωστή και δεν χρειάζεται να αναφερθούμε πάλι σε αυτήν. Πρέπει όμως να πούμε πόσο σημαντική δουλειά είναι το «Rainbow», και για την ίδια αλλά και για όλα αυτά που σημαίνει. Είναι ένας πολύ προσωπικός δίσκος, σίγουρα ο πιο προσωπικός της Kesha, στον οποίο απηχεί όλες τις μουσικές επιρροές της, από τον Iggy Pop και τους Rolling Stones μέχρι τους T. Rex και την Dolly Parton (η οποία συμμετέχει και στο «Old Flames»), χωρίς να ενδιαφέρεται αν συμβαδίζουν με τις νέες τάσεις της μουσικής βιομηχανίας. Και την ίδια στιγμή, είναι ένας δίσκος λύτρωσης, στον οποίο η Kesha τοποθετεί όλα αυτά που της έκαναν τη ζωή δύσκολη στα 20s της και που την οδήγησαν σε κλινική αποτοξίνωσης. Και αντιμετωπίζοντας όλες αυτές τις εμπειρίες κατάματα, τις αφήνει πίσω και πλέον στα 30 της κοιτάζει μπροστά πολύ πιο δυνατή από πριν.

Υπό κανονικές συνθήκες το «Rainbow» δεν είναι ένας δίσκος που θα μου άρεσε. Είναι ένα μίγμα από country, rockabilly, boogie, funk, παλιομοδίτικη rock και μπαλαντοειδή pop, το οποίο όμως ανταποκρίνεται 100% στην προσωπικότητα της Kesha. Για παράδειγμα το «Woman» είναι ένα κομμάτι που έγραψε όταν άκουσε το «grab them by the pussy» σεξιστικό σχόλιο του Trump, στον οποίο απλά απαντά «I’m a motherfucking woman». Και το «Praying» ακόμη και αν δεν είναι καθόλου του γούστου σου, δεν ξέρω αν και πώς γίνεται να μείνεις αδιάφορος σε αυτή την καθολική δύναμη που βγάζει, σαν η Kesha να γίνεται μια real-life Wonder Woman.

Τελικά το «Rainbow» δεν είναι ένας σημαντικός δίσκος επειδή θα μπει στις end of the year λίστες -ούτε καν για αυτό. Είναι ένας απελευθερωτικός τρόπος έκφρασης, μία προσωπική κάθαρση και σε αυτό ακριβώς πετυχαίνει να ξεχωρίσει. Είναι ένας δίσκος τόσο εύθραυστος αλλά την ίδια στιγμή και τόσο συμπαγής, όπως και η γυναίκα πίσω από αυτόν. Είναι μια ιστορία νίκης και είναι μια από τις φωνές που χρειαζόμαστε να ακούγονται δυνατά.

Η Άντζη Σαλταμπάση προσεγγίζει ένα συλλογικό τραύμα φέρνοντας το σε προσωπικό επίπεδο και η Kesha έρχεται αντιμέτωπη με ένα προσωπικό τραύμα το οποίο μετατρέποντάς το σε το μία συλλογική εμπειρία, την βοηθά να το ξεπεράσει. Αυτό που κάνει και τα δύο έργα να ξεχωρίζουν είναι η προσωπική ματιά των δημιουργών (γυναικών, σημαντικό να τονιστεί και αυτό) πίσω από αυτά που βρίσκεται σε άμεση επικοινωνία με τον αναγνώστη/ακροατή. Αυτού του είδους τις προσεγγίσεις έχουμε ανάγκη και αυτές θα συνεχίσω να στηρίζω με κάθε τρόπο.